Ara ⌘K
🏢 Mikro ERP · · 8 dk okuma

Mikro ERP'de Çek ve Senet Gerçek Tahsilat Tarihi: İşlem Tarihi vs Vade Tarihi Farkı

Mikro ERP'de çek ile ödeme yapıldığında cha_tarihi çekin alındığı gündür, gerçek tahsilat ise cha_vade tarihinde gerçekleşir. İşlem tarihi ile gerçek tahsilat tarihi ayrımı, cha_cinsi kodları ve tahsilat aracı dağılımı SQL sorgusu.

mikro-erpsql-servercari-hesapcek-senettahsilatcha_cinsicha_vadegercek-tahsilat-tarihiastaflow

Sorun: “Çeki Aldım” = “Parayı Aldım” mı?

Bir müşteri 20 Aralık tarihli faturasına karşılık 15 Ocak’ta size bir çek veriyor. Çekin vadesi 30 Mart.

Mikro ERP’de bu hareket şöyle kayıt altına alınır:

AlanDeğerAnlam
cha_tarihi15 OcakÇekin alındığı tarih
cha_vade20260330Çekin vadesi (30 Mart)
cha_cinsi1Müşteri Çeki

Şimdi bu müşterinin ödeme süresi nedir?

  • İşlem tarihine göre: Fatura (20 Aralık) → Çek alındı (15 Ocak) = 26 gün 🟢
  • Gerçek tahsilata göre: Fatura (20 Aralık) → Çek vadesi (30 Mart) = 100 gün 🔴

Aradaki 74 günlük fark, nakit akışı planlamasında hayati önem taşır. Çeki almanız paranın kasanıza girdiği anlamına gelmez — vade tarihine kadar beklemeniz (veya kırdırmanız) gerekir.

cha_cinsi Tahsilat Türleri Tablosu

Mikro ERP’de her cari hareketin cha_cinsi alanı tahsilat aracını belirler. Her aracın “gerçek tahsilat” anı farklıdır:

cha_cinsiAçıklamaGerçek Tahsilat Anı
0Nakit / Havalecha_tarihi (anında)
1Müşteri Çekicha_vade (vade tarihinde)
2Müşteri Senedicha_vade (vade tarihinde)
3Firma Çekicha_tarihi (anında)
4Firma Senedicha_tarihi (anında)
5Dekontcha_tarihi (anında)
19Kredi Kartıcha_tarihi (anında)

Kritik fark: Müşteri çeki (1) ve müşteri senedi (2) vade tarihinde tahsil edilir. Diğer tüm araçlar işlem tarihinde.

SQL: Gerçek Tahsilat Tarihi Hesaplama

Aşağıdaki sorguyu kendi veritabanınızda çalıştırarak her tahsilatın gerçek tarihini görebilirsiniz:

DECLARE @CariKod VARCHAR(50) = '120.001'; -- Kendi cari kodunuzu yazin

SELECT
    CAST(ch.cha_tarihi AS date) AS [Islem Tarihi],
    ch.cha_cinsi,
    CASE ch.cha_cinsi
        WHEN 0 THEN 'Nakit/Havale'
        WHEN 1 THEN 'Musteri Ceki'
        WHEN 2 THEN 'Musteri Senedi'
        WHEN 19 THEN 'Kredi Karti'
        ELSE 'Diger (' + CAST(ch.cha_cinsi AS VARCHAR) + ')'
    END AS [Tahsilat Turu],
    ch.cha_meblag AS [Tutar],
    ch.cha_evrakno_seri + '-' + CAST(ch.cha_evrakno_sira AS VARCHAR) AS [Evrak No],

    -- Gercek tahsilat tarihi
    CASE
        WHEN ch.cha_cinsi IN (1, 2) THEN  -- Cek veya Senet
            CASE
                -- Format 1: YYYYMMDD (orn: 20260330)
                WHEN ch.cha_vade BETWEEN 19000101 AND 20991231 THEN
                    TRY_CONVERT(date, CONVERT(char(8), ch.cha_vade), 112)
                -- Format 2: Negatif gun sayisi (orn: -90)
                WHEN ch.cha_vade BETWEEN -36500 AND -1 THEN
                    DATEADD(DAY, ABS(ch.cha_vade), CAST(ch.cha_tarihi AS date))
                -- Vade bilgisi yok
                ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)
            END
        ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)  -- Nakit, KK, Havale -> aninda
    END AS [Gercek Tahsilat Tarihi],

    -- Islem tarihi ile gercek tahsilat arasindaki fark
    CASE
        WHEN ch.cha_cinsi IN (1, 2) THEN
            DATEDIFF(DAY, ch.cha_tarihi,
                CASE
                    WHEN ch.cha_vade BETWEEN 19000101 AND 20991231
                    THEN TRY_CONVERT(date, CONVERT(char(8), ch.cha_vade), 112)
                    WHEN ch.cha_vade BETWEEN -36500 AND -1
                    THEN DATEADD(DAY, ABS(ch.cha_vade), CAST(ch.cha_tarihi AS date))
                    ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)
                END)
        ELSE 0
    END AS [Vade Gun Sayisi]

FROM CARI_HESAP_HAREKETLERI ch WITH (NOLOCK)
WHERE ch.cha_kod = @CariKod
  AND ch.cha_tip = 1          -- Alacak (tahsilat)
  AND ch.cha_iptal = 0
  AND ch.cha_meblag > 0
ORDER BY ch.cha_tarihi ASC;

Beklenen Output

İşlem Tarihicha_cinsiTahsilat TürüTutarGerçek TahsilatVade Gün
2026-01-151Müşteri Çeki45.0002026-03-3074
2026-02-200Nakit/Havale12.0002026-02-200
2026-03-101Müşteri Çeki78.0002026-06-1597
2026-03-2519Kredi Kartı5.5002026-03-250

Çekler 74-97 günlük vadeyle alınmış. Nakit ve kredi kartı hareketlerinde vade 0 gün.

SQL: Tahsilat Aracı Dağılımı Raporu (Tüm Cariler)

Hangi müşteriniz daha çok çekle, hangisi nakit ödüyor? Çek müşterilerinin ortalama vade günü nedir?

SELECT
    ch.cha_kod AS [Cari Kodu],
    c.cari_unvan1 AS [Musteri],

    -- Tahsilat araci bazinda tutarlar
    SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi NOT IN (1, 2, 19)
             THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END)       AS [Nakit/Havale],
    SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 1
             THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END)        AS [Cek Tutar],
    SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 2
             THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END)        AS [Senet Tutar],
    SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 19
             THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END)        AS [Kredi Karti],

    -- Toplam tahsilat
    SUM(ch.cha_meblag) AS [Toplam Tahsilat],

    -- Cek yuzdesi
    CONVERT(decimal(5,1),
    100.0 * SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 1 THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END)
          / NULLIF(SUM(ch.cha_meblag), 0)) AS [Cek Yuzdesi %],

    -- Cek agirlikli ortalama vade gunu
    CASE WHEN SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 1 THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END) > 0
        THEN
            SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 1 THEN
                ch.cha_meblag * DATEDIFF(DAY, ch.cha_tarihi,
                    CASE
                        WHEN ch.cha_vade BETWEEN 19000101 AND 20991231
                        THEN TRY_CONVERT(date, CONVERT(char(8), ch.cha_vade), 112)
                        ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)
                    END)
                ELSE 0 END)
            / NULLIF(SUM(CASE WHEN ch.cha_cinsi = 1
                              THEN ch.cha_meblag ELSE 0 END), 0)
        ELSE NULL
    END AS [Cek Ort Vade Gun]

FROM CARI_HESAP_HAREKETLERI ch WITH (NOLOCK)
INNER JOIN CARI_HESAPLAR c WITH (NOLOCK)
    ON ch.cha_kod = c.cari_kod
WHERE ch.cha_tip = 1          -- Alacak (tahsilat)
  AND ch.cha_iptal = 0
  AND ch.cha_meblag > 0
GROUP BY ch.cha_kod, c.cari_unvan1
HAVING SUM(ch.cha_meblag) > 0
ORDER BY [Cek Tutar] DESC;

İki Metrik Karşılaştırması: Toggle Yaklaşımı

Gerçek bir analiz sisteminde her iki tarihi de yan yana göstermelisiniz:

MüşteriOrt. Süre (İşlem)Ort. Süre (Gerçek)Fark
ABC Ltd.12 gün85 gün73 gün!
XYZ A.Ş.8 gün8 gün0 gün
DEF Tic.22 gün45 gün23 gün

ABC Ltd. her zaman çekle ödüyor — işlem tarihine bakarsanız “hızlı müşteri”, gerçek tahsilata bakarsanız “90 günlük müşteri”. Bu ayrım nakit akışı planlaması için kritiktir.

XYZ A.Ş. nakit ödüyor — iki metrik aynı. DEF Tic. karışık (nakit + çek).

Nihai Tam Sorgu: Kopyala — Yapıştır — Çalıştır

Bir carinin tüm tahsilatlarını gerçek tahsilat tarihi, vade günü ve araç dağılımıyla birlikte gösterir:

-- =============================================
-- CEK/SENET GERCEK TAHSILAT TARIHI + ARAC DAGILIMI
-- Kullanim: @CariKod degistirin, F5 basin
-- Uyumluluk: SQL Server 2016+
-- =============================================
DECLARE @CariKod VARCHAR(50) = '120.001'; -- << BURAYA KENDI CARI KODUNUZU YAZIN

-- BOLUM 1: Detay listesi
SELECT
    CAST(ch.cha_tarihi AS date) AS [Islem Tarihi],
    CASE ch.cha_cinsi
        WHEN 0 THEN 'Nakit/Havale'
        WHEN 1 THEN 'Musteri Ceki'
        WHEN 2 THEN 'Musteri Senedi'
        WHEN 3 THEN 'Firma Ceki'
        WHEN 5 THEN 'Dekont'
        WHEN 19 THEN 'Kredi Karti'
        ELSE 'Diger (' + CAST(ch.cha_cinsi AS VARCHAR) + ')'
    END AS [Tahsilat Turu],
    ch.cha_meblag AS [Tutar],
    ch.cha_evrakno_seri + '-' + CAST(ch.cha_evrakno_sira AS VARCHAR) AS [Evrak No],
    CASE
        WHEN ch.cha_cinsi IN (1, 2) AND ch.cha_vade BETWEEN 19000101 AND 20991231
        THEN TRY_CONVERT(date, CONVERT(char(8), ch.cha_vade), 112)
        WHEN ch.cha_cinsi IN (1, 2) AND ch.cha_vade BETWEEN -36500 AND -1
        THEN DATEADD(DAY, ABS(ch.cha_vade), CAST(ch.cha_tarihi AS date))
        ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)
    END AS [Gercek Tahsilat Tarihi],
    CASE
        WHEN ch.cha_cinsi IN (1, 2) THEN
            DATEDIFF(DAY, ch.cha_tarihi,
                CASE
                    WHEN ch.cha_vade BETWEEN 19000101 AND 20991231
                    THEN TRY_CONVERT(date, CONVERT(char(8), ch.cha_vade), 112)
                    WHEN ch.cha_vade BETWEEN -36500 AND -1
                    THEN DATEADD(DAY, ABS(ch.cha_vade), CAST(ch.cha_tarihi AS date))
                    ELSE CAST(ch.cha_tarihi AS date)
                END)
        ELSE 0
    END AS [Vade Gun Sayisi]
FROM CARI_HESAP_HAREKETLERI ch WITH (NOLOCK)
WHERE ch.cha_kod = @CariKod
  AND ch.cha_tip = 1 AND ch.cha_iptal = 0 AND ch.cha_meblag > 0
ORDER BY ch.cha_tarihi ASC;

-- BOLUM 2: Ozet dagilim
SELECT
    @CariKod AS [Cari Kodu],
    SUM(CASE WHEN cha_cinsi NOT IN (1,2,19) THEN cha_meblag ELSE 0 END) AS [Nakit/Havale],
    SUM(CASE WHEN cha_cinsi = 1 THEN cha_meblag ELSE 0 END) AS [Cek],
    SUM(CASE WHEN cha_cinsi = 2 THEN cha_meblag ELSE 0 END) AS [Senet],
    SUM(CASE WHEN cha_cinsi = 19 THEN cha_meblag ELSE 0 END) AS [Kredi Karti],
    SUM(cha_meblag) AS [Toplam],
    CONVERT(decimal(5,1),
        100.0 * SUM(CASE WHEN cha_cinsi IN (1,2) THEN cha_meblag ELSE 0 END)
              / NULLIF(SUM(cha_meblag), 0)) AS [Cek+Senet %]
FROM CARI_HESAP_HAREKETLERI WITH (NOLOCK)
WHERE cha_kod = @CariKod
  AND cha_tip = 1 AND cha_iptal = 0 AND cha_meblag > 0;

Edge Cases (Dikkat Edilmesi Gerekenler)

1. cha_vade Boş veya Geçersiz Olabilir

Bazı çek hareketlerinde cha_vade = 0 veya NULL olabilir. Bu durumda cha_tarihi kullanılır (yukarıdaki CASE ifadesinin ELSE dalı bunu karşılar).

2. Ciro Çekleri

Bir müşteri başka bir carinin çekini ciro edebilir. Bu durumda hareket cha_ciro_cari_kodu alanında ilgili cariye bağlıdır. WHERE koşuluna ek filtre gerekebilir:

WHERE (ch.cha_kod = @CariKod OR ch.cha_ciro_cari_kodu = @CariKod)

3. Karşılıksız Çekler

Çekin karşılıksız çıkması durumunda cha_sntck_poz alanı güncellenir:

cha_sntck_pozDurum
0Portföyde
1Ciro edildi
2Tahsilde
3Teminatta
4İade edilen
9Kısmen ödendi
10Ödendi

Karşılıksız çekler teminat olarak sayılmamalıdır. Risk analizinde cha_sntck_poz kontrolü yapılmalıdır.

4. Senet vs Çek Farkı

Muhasebe perspektifinden ikisi de vadeli ödeme araçlarıdır ancak:

  • Çek (cha_cinsi = 1): Bankadan tahsil edilir, karşılıksız riski vardır
  • Senet (cha_cinsi = 2): Protesto edilebilir, daha uzun vadeli olabilir

SQL sorgusunda ikisi de aynı mantıkla işlenir (her ikisi de cha_vade tarihinde tahsil edilir).

İlgili Yazılar

Bu yazı AstaFlow Case Study serisinin bir parçasıdır — çek/senet gerçek tahsilat tarihi ayrımı, ortalama tahsilat süresi ve risk analizi modüllerinde kritik bir karar noktası olarak karşımıza çıkmıştır.

📚 İlgili Yazılar

🏢Mikro ERP

Mikro ERP Tahsilat Raporu SQL: Cari Bazlı Günlük Tahsilat Detayı

·10 dk
🏢Mikro ERP

Mikro ERP'de Ortalama Tahsilat Süresi (DSO) Hesaplama: SQL ile Parça Ağırlıklı FIFO Yöntemi

·10 dk
🏢Mikro ERP

Mikro ERP 046355 Cari Risk Raporunu SQL ile Yeniden Üretmek: fn_CariRiskFoyu Analizi

·12 dk
← Tüm Yazılara Dön Bu yazı AstaFlow Case Study serisinin bir parçasıdır.